مرتضى مطهرى
45
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
از نظر طبيعى اولًا از هوش و استعداد خارقالعادهاى برخوردار بوده كه به ندرت در ميان افراد بشر نظيرى برايش مىتوان يافت . اين چيزى است كه همهء كسانى كه او را از نزديك ديدهاند بدان معترفند . ثانياً نفوذ كلام و قدرت القاء و تلقين فوقالعادهاى داشته است ، گويى از نوعى هيپنوتيزم و سِحر كلام برخوردار بوده است . در خطابههايش كه در مصر ايراد كرده گاه ولوله ايجاد مىكرده ، مردم را بر حال و وضع خود سخت مىگريانده و به هيجان مىآورده است . از نظر اكتسابى اولين امتيازش اين است كه فرهنگش فرهنگ اسلامى است . تحصيلات اوليهء سيد در قزوين و تهران و نجف بوده . مخصوصاً در نجف از محضر دو شخصيت بزرگ بهرهمند شده : يكى مجتهد بزرگ ، خاتمالفقهاء حاج شيخ مرتضى انصارى ( اعلى اللَّه مقامه ) و ديگر حكيم متأله ، فيلسوف عالىقدر و عارف بزرگ آخوند ملاحسينقلى همدانى درجزينى شَوَندى . ظاهراً سيد علوم عقلى را از اين مرد بزرگ كه خود از شاگردان برجستهء مرحوم حاج ملاهادى سبزوارى بوده فراگرفته است ، و بعلاوه در محضر اين مرد بزرگ كه ضمناً همشهرى سيد نيز بوده با مسائل معنوى و عوالم عرفانى آشنا شده است . دوستى و رفاقتش با دو بزرگ ديگر در نجف : يكى مرحوم آقا سيد احمد تهرانى كربلايى ، عارف و حكيم بزرگ عصر خودش ، و ديگر مرحوم سيد سعيد حبّوبى ، شاعر و اديب و عارف و مجاهد بزرگ عراقى كه در انقلاب عراق نقش برجستهاى داشته است ، در محضر مرحوم آخوند همدانى صورت گرفته است . كسانى كه شرح حال سيد را نوشتهاند ، به علت آنكه با مكتب اخلاقى و تربيتى و سلوكى و فلسفى مرحوم آخوند همدانى آشنايى نداشتهاند و همچنين شخصيت مرحوم آقا سيد احمد تهرانى كربلايى و مرحوم سيد سعيد حبّوبى را نمىشناختهاند ، به گزارش سادهاى قناعت كرده ، درنگ نكرده و از آن به سرعت گذشتهاند ؛ توجه نداشتهاند كه شاگردى سيد در محضر مرحوم آخوند همدانى و معاشرتش با آن دو بزرگ ديگر چه آثار عميقى در روحيهء سيد تا آخر عمر داشته است . اين بنده از وقتى كه به اين نكته در زندگى سيد پى بردم ، شخصيت سيد در نظرم بُعد ديگر و اهميت ديگرى پيدا كرد . آشنايى سيد با فرهنگ اسلامى و تأثر شديد و عميق او از اين فرهنگ سبب شد پس از آشنايى با فرهنگ جديد اروپايى - كه ظاهراً در هند اين آشنايى پيدا شده -